Mother's Day 2021

 MẤY ĐỘ NGHẸN NGÙI

Khi con tôi lên hai biết đứng chựng tập đi

Vợ tôi suốt ngày như con nít

Mỗi lúc con tôi vấp chân ngã

Vợ tôi ôm ngực hít hà như bị ai véo ngang hông

𝐾ℎ𝑖 𝑙𝑒̂𝑛 ℎ𝑎𝑖 𝑡𝑜̂𝑖 𝑛ℎ𝑒̀𝑜 𝑛ℎ𝑒̣𝑜 𝑐𝑎̉ 𝑛𝑔𝑎̀𝑦

𝐾ℎ𝑜́𝑐 𝑑𝑜̂̃ ℎ𝑜𝑎̀𝑖 𝑘ℎ𝑜̂𝑛𝑔 𝑛𝑖́𝑛

𝐸̀𝑜 𝑢𝑜̣̂𝑡 𝑚𝑎́ 𝑜̂𝑚 𝑐𝑜𝑛 𝑟𝑎́𝑛𝑔 𝑛ℎ𝑖̣𝑛

𝐺𝑖𝑜̣𝑡 𝑛𝑢̛𝑜̛́𝑐 𝑚𝑎̆́𝑡 𝑐ℎ𝑎̉𝑦 𝑟𝑜̀𝑛𝑔 𝑣𝑖̀ 𝑡𝑜̂𝑖 𝑛𝑎𝑦 𝑜̂́𝑚 𝑚𝑎𝑖 đ𝑎𝑢

Khi con tôi lên năm vào lớp vở lòng

Vợ tôi dắt đến trường mắt nai ngơ ngác

Nhìn cái miệng méo tròn khi con tôi chực khóc

Thấy mắt vợ mình rìn rịn rưng rung

𝐾ℎ𝑖 𝑡𝑜̂𝑖 𝑙𝑒̂𝑛 𝑛𝑎̆𝑚 𝑣𝑎̀𝑜 𝑙𝑜̛́𝑝 𝑣𝑜̛̉ 𝑙𝑜̀𝑛𝑔

𝑁ℎ𝑢̛̃𝑛𝑔 𝑏𝑢̛𝑜̛́𝑐 đ𝑖 đ𝑎̂̀𝑢 đ𝑜̛̀𝑖 𝑐ℎ𝑎̣̂𝑝 𝑐ℎ𝑢̛̃𝑛𝑔

𝑡ℎ𝑒𝑜 𝑚𝑎́ đ𝑒̂́𝑛 𝑡𝑟𝑢̛𝑜̛̀𝑛𝑔 𝑣𝑜̂ 𝑡𝑢̛ 𝑛ℎ𝑢̛ 𝑔𝑖𝑎̂́𝑦 𝑡𝑟𝑎̆́𝑛𝑔

đ𝑎̂𝑢 𝑏𝑖𝑒̂́𝑡 𝑚𝑎̆́𝑡 𝑚𝑎́ 𝑚𝑖̀𝑛ℎ ℎ𝑜̂̀𝑖 đ𝑜́ 𝑐𝑢̃𝑛𝑔 𝑟𝑢̛𝑛𝑔 𝑟𝑢̛𝑛𝑔

Khi con tôi lên mười vào trung học

Một hôm chiếc xe bus trể giờ

Tôi thấy vợ tôi như ngồi trên đống lửa

Nhấp nhỏm ra vào dấu không hết âu lo

𝑉𝑎̀𝑜 𝑡𝑟𝑢𝑛𝑔 ℎ𝑜̣𝑐 𝑚𝑜̣̂𝑡 𝑚𝑖̀𝑛ℎ 𝑡𝑜̂𝑖 đ𝑒̂́𝑛 𝑡𝑟𝑢̛𝑜̛̀𝑛𝑔

𝐺𝑖𝑜̛̀ 𝑡𝑎𝑛 ℎ𝑜̣𝑐, 𝑛𝑔𝑜𝑎̀𝑖 đ𝑢̛𝑜̛̀𝑛𝑔 𝑡ℎ𝑒𝑜 𝑏𝑎̣𝑛 𝑏𝑒̀ 𝑙𝑒̂𝑢 𝑙𝑜̉𝑛𝑔

𝐾ℎ𝑖 𝑣𝑒̂̀ đ𝑒̂́𝑛 𝑛ℎ𝑎̀ 𝑚𝑎̣̆𝑐 𝑚𝑎́ 𝑡𝑜̂𝑖 𝑙𝑜 𝑙𝑎̆́𝑛𝑔

𝑉𝑢̀𝑛𝑔 𝑣𝑎̆̀𝑛𝑔 𝑏𝑜̉ 𝑐𝑎̉ 𝑏𝑢̛̉𝑎 𝑐𝑜̛𝑚

Khi con tôi lên đại học đi học xa

Mỗi chiều vợ tôi ngồi tựa cửa

Hai con mắt chảy dài theo nỗi nhớ

Sao giống má mình hồi đó đợi con

Đ𝑎̂́𝑡 𝑛𝑢̛𝑜̛́𝑐 𝑐ℎ𝑖𝑒̂́𝑛 𝑡𝑟𝑎𝑛ℎ

𝑻𝑜̂𝑖 𝑘ℎ𝑜̂𝑛𝑔 𝑣𝑎̀𝑜 đ𝑎̣𝑖 ℎ𝑜̣𝑐

𝑁𝑔𝑎̀𝑦 𝑡𝑜̂𝑖 𝑟𝑎 đ𝑖 𝑣𝑎̀𝑜 𝑐𝑜̛𝑛 𝑥𝑜𝑎́𝑦 𝑙𝑜̂́𝑐

𝑉𝑎̂̃𝑛 𝑐ℎ𝑢̛𝑎 ℎ𝑖𝑒̂̉𝑢 ℎ𝑒̂́𝑡 𝑡𝑎̣̂𝑛 𝑐𝑢̀𝑛𝑔 𝑠𝑢̛̣ đ𝑜̛̣𝑖 𝑐𝑢̉𝑎 𝑚𝑎́ 𝑑𝑎̀𝑖 𝑙𝑒̂ 𝑡ℎ𝑒̂

Ôi thời thanh niên sao quá đổi tỉnh bơ

Con gái hết con này chạy theo con nọ

Biết bao lá thư tình trải hồn than thở

Nhưng có lá thư nào thổn thức với má mình đâu

Khi có gìa đình mỗi lúc con tôi đau

Qua thằng con thấy má tôi trong vợ

Nhiều lúc muốn dạy con thế nào là trời bể

Chợt nhớ mình hồi đó nghe má dạy đâu

Vợ tôi thầm thì bảo cha con giống nhau

Con giống cha chưa chắc nhà có phúc

Chờ đến lúc cho con hiểu được

giống như tôi bây giờ. Hối hận cũng bằng không

Tôi bây giờ như lá úa sầu đông

Nhớ má đau lòng héo từng cuống ruột

Có những chuyện tưởng dễ gì khóc được

Giờ lớn tuổi rồi sao khóc dễ như chơi

Fb Quan Dương

Thơ Trần Văn Lương

 故 郡 何 方

日 沉 霡 霂 浥 寒 沙,

踽 踽 亡 魂 覓 舊 家.

暴 海 褊 舟 皤 浪 哭,

深 林 孤 影 毒 蟲 歌.

巍 峨 廟 殿 神 仙 少,

炫 耀 市 城 鬼 怪 多.

四 十 六 年 嗟 故 里!

路 旁 朽 骨 已 開 花.

陳 文 良

Cố Quận Hà Phương

Nhật trầm, mạch mộc ấp hàn sa,

Củ củ vong hồn mịch cựu gia.

Bạo hải, biển chu, bà lãng khốc,

Thâm lâm, cô ảnh, độc trùng ca.

Nguy nga miếu điện, thần tiên thiểu,

Huyễn diệu thị thành, quỷ quái đa.

Tứ thập lục niên, ta cố lý!

Lộ bàng hủ cốt dĩ khai hoa.

Quê Cũ Chốn Nào

Cát lạnh, mưa đêm tỏa nhạt nhòa,

Vong hồn lủi thủi vọng quê cha.

Thuyền con, biển dữ, ba đào thét,

Bóng lẻ, rừng sâu, rắn rết ca.

Đền miếu nguy nga, thần trốn biệt,

Thị thành náo nhiệt, quỷ lê la.

Bao năm chốn cũ nhà tơi tả,

Xương rã ven đường đã trổ hoa.

Trần Văn Lương

Cali, ngày Quốc Hận tháng 4 đen, 2021

er

 Người lính Nghĩa Quân trong tim tôi.

Năm tôi được 10 tuổi, gia dình tôi bỏ ruộng vườn vào ở trong khu Ấp chiến lược, được bao bọc bởi một vòng thành kiên cố có kẽm gai, có hào sâu chung quanh. Ở hai đầu ấp có hai cái đồn nghĩa quân nhỏ. Ba má tôi thỉnh thoảng trở về nhà làm ruộng, gặt lúa ban ngày, rồi ban đêm vào xóm ở. Ấp Chiến lược là một công trình chiến lược dùng để cô lập Việt Cộng ra khỏi dân chúng. Việt Cộng hay trà trộn trong dân và bắn giết dân chúng, quân lính Việt Nam Cộng Hòa.

Lúc nầy VC bắt đầu nổi dậy mạnh ở miền Tây, thâu thuế, giết hại dân thường, ám sát Xã trưởng, Ấp trưởng của VNCH gây kinh hoàng cho dân chúng, gây mất ổn định cho xã hội miền Nam đang sống trong thanh bình. Họ bịt mắt, chặt đầu hay chôn sống bất cứ người nào họ nghi ngờ là đang cộng tác với chính quyền VNCH. Khu ấp chiến lược tôi ở được bảo vệ bởi một trung đội nghĩa quân, gồm có 3 tiểu đội. Các chú lính hay ở trong đồn còn vợ con họ sống trong các căn nhà nhỏ trong xóm. Nhà tôi ở gần nhà ông Tiểu đội trưởng, tôi kêu là chú Tấn.

Lúc mới vào ấp tôi chỉ là một đứa con gái nhỏ quê mùa ngơ ngác. Nhưng lần lần tôi cặp bè bạn chơi với mấy đứa bạn, gái có, trai có, lớn tuổi, lanh lợi hơn, tôi học được nhiều thứ mới mẻ . Tôi biết cả tên cây súng nào là cây Carbine, cây nào là Garant, Thompsom, cây nào là cây súng phóng lựu .(Hình phải:Phù hiệu Nghĩa quân&Địa phương quân/QL/VNCH - Ba Mặt Giáp Công))

Tôi biết tên hầu hết các chú lính nghĩa quân trong tiểu đội của chú Tấn, nào là chú Tường, chú Sanh, chú Đúng, chú Quít, chú Mực ... Các chú rất hiền và chú nào cũng nghèo. Bộ quân phục được các bà vợ vá nhiều chổ. Tôi hay lân la đến nhà các chú chơi với con của họ. Với đồng lương nghĩa quân khiêm tốn, các chú ăn uống rất đạm bạc, thường là cá linh, cá lòng tong kho, với rau lang luộc hoặc chút ít canh bí, canh bầu . Hầu như chú nào cũng có vợ và vài ba đứa con. Khi rãnh rỗi tôi thấy các chú hay giúp việc nhà cho vợ buôn bán chút đỉnh kiếm thêm tiền. Có chú giữ con cho vợ ngồi bán rau ngoài chợ. Có chú xay bột cho vợ làm bánh tầm, bánh bò bán cho dân trong xóm .

Chú Tấn còn trẻ, nhưng ít nói . Thím Tấn là một người đàn bà hiền lành, có đôi mắt đẹp, to và dễ khóc Chú hay xay đậu nành làm thành bánh đậu hủ cho thím ủ chao, ủ tương, rồi thím đem bán vào những buổi chợ rằm, chợ ba mươi cho người ta ăn chay . Chú thím Tấn có hai đứa con . Thằng Dũng được 6 tuổi, con Lan 3 tuổi . Khi bận bán tương, chao , thím Tấn hay gởi 2 đứa nó nhờ tôi giử dùm . Tôi hay chơi đùa và coi chúng nó như em. Tụi nó cũng rất thương tôi .

Rất ít khi dân trong xóm gặp các chú nghĩa quân ra đi hành quân, các chú lặng lẽ ra đi khi trời sụp tối để giử bí mật . Họ âm thầm canh gác đâu đó dọc theo bờ thành ấp chiến lược, sáng sớm mới trở về. Họ đi về im lặng như những cái bóng mờ . Có những sáng tôi hay gặp các chú trở về, thường thì chỉ có cái áo khô, quần các chú ướt đẫm, sình bùn lên trên đùi. Các chú thường đi dép hay đi chân không, chẳng mấy ai có được đôi giầy .

Có khi đang đêm, tôi nghe súng nổ dòn giả . Sáng hôm sau các chú lính quen thuộc mang về hai cây súng chiến lợi phẩm của VC cùng với vài trái lựu đạn . Các chú kể cho mọi người trong xóm nghe là đêm rồi một toán VC băng qua ruộng phá hàng rào định đột nhập vào ấp chiến lược thu thuế và bắt dân đi làm dân công, qua sự hướng dẫn của một tên giao liên là người trong ấp. Các chú bắn chết hai tên, thây còn bỏ ngoài bìa ấp . Chúng tôi rủ nhau đi coi xác VC. Có lần các chú bắn chết cả một xuồng VC đang băng qua sông . Nhờ các bác ghe chài vớt lên, được nhiều súng . Sáng hôm sau ông Quận trưởng bất ngờ đến đồn nghĩa quân xóm tôi, khen ngợi và thưởng tiền mua một con heo quay thật lớn . Các chú được dịp ăn nhậu vui vẽ . Mấy đứa con các chú nghĩa quân cũng hí hửng được dịp ăn thịt heo quay .

Một ngày nọ tôi đi học về thấy cả xóm nhốn nháo lên, mấy thím vợ lính hớt hãi lo lắng. Thím Tấn nước mắt đoanh tròng. Tôi hỏi thì thím cho tôi hay Trung đội nghĩa quân vừa bị tấn công và 2 chú nghĩa quân hiền lành của xóm tôi vừa hy sinh, đền nợ nước. Chú Mực mà tôi quen thì bị đạp mìn VC gảy giò . Thật là một cái tang lớn cho cả xóm tôi . Linh cửu của 2 chú được quàng tại chùa, vợ con lối xóm khóc lóc tỉ tê . Đến chiều thì người ta chôn 2 chú ngoài bờ rào ấp . Một hàng 6 chú nghĩa quân đứng chào trên bờ huyệt . Quan tài hạ xuống, các chú bắn 6 loạt đạn điếc tai . Mặt các chú rất đau khổ, gầm lại khác hẳn các khuôn mặt hiền từ hàng ngày mà tôi thấy .

Vợ con hai chú đòi nhảy xuống huyệt chết theo chồng . Nhiều người phải xúm lại kéo các thím lên, khó khăn lắm mới dẩn được họ về nhà . Bọn chúng tôi và mấy đứa con trai ngày thường hay chạy nhảy, phá phách, la hét, mà giờ cũng đứng im ru . Tôi không biết VC là ai, nhưng tôi lờ mờ hiểu rằng họ là người không tốt, vì họ bắn phá mà gia đình tôi phải bỏ thôn xóm vào đây . Giờ họ còn theo định đột nhập vào cái ấp chiến lược nầy làm chi nữa ?

Cuộc chiến càng ngày càng khốc liệt . VC bắt đầu tấn công miền Nam ở cấp số lớn hơn. Họ đặt mìn giật xe chạy trên quốc lộ , họ giật xập cầu , bắt dân chúng đi đắp mô cản đường xe chạy . Có khi họ giật mìn chết cả một chiếc xe đò . Nhiều người chết có cả đàn bà và trẻ em, thịt xương văng tung toé . Có lúc họ pháo kích hay đặt mìn giật sập trường học của học sinh miền Nam. Tiểu đội của chú Tấn phải đi kích liên miên. Thím Tấn lo âu thấy rõ . Trung đội nghĩa quân lập được nhiều chiến công . Nhưng các chú nghĩa quân mà tôi quen biết cũng vơi dần . Họ đã âm thầm ra đi như những người chiến sĩ vô danh và trở về im lìm, trong những chiếc chiếu, những cái poncho, trong cái cảnh da ngựa bọc thây .

Rồi cái ngày đau thương của thím Tấn và 2 đứa con dại đã đến Chú Tấn và một chú nghĩa quân nữa hy sinh trong một cuộc đụng độ dữ dội với VC năm 1965. Xác chú được khiêng để trên bộ ván trong căn nhà nhỏ của chú . Khi tôi đi học về , tôi thấy người ta đang tắm rửa thay đồ rồi để một nải chuối lên bụng chú, ngọn đèn dầu leo lét được thắp trên đầu nằm có để một chén cơm và một cái trứng vịt . Đầu chú được băng bông trắng. Máu còn rĩ ra bên màng tang . Vợ con chú vật vã khóc than, đau đớn không thể nào kể xiết. Tôi đến mắm tay 2 đứa nhỏ. Thằng Dũng thỉnh thoảng hỏi tôi “Bộ Ba em chết rồi hả chị ?”. Tôi chỉ ừ, không biết trả lời làm sao !

Đến khi chôn chú Tấn, hàng loạt đạn đưa tiễn vang rền. Thím Tấn chết lên chết xuống, bộ đồ tang trắng bê bết bùn sình. Người ta phủ lên cái mã đất của chú Tấn một lá cờ Việt Nam Cộng Hoà thật dài . Bốn phía có cắm bốn lóng trúc có gạo và muối . Tôi phải dẩn con Lan và thằng Dũng về nhà. Nước mắt tôi tuôn rơi. Cuộc sống chúng tôi đang êm đềm hiền hoà , thì tại sao người ta phải tấn công thôn ấp, giết hết người nầy người nọ. Để làm gì ? Miền Nam độc lập tự chủ, có ai chiếm đóng miền Nam đâu, mà phải giải phóng chúng tôi. Cuộc đời dân miền Nam không hạnh phúc, sung sướng gấp chục lần dân miền Bắc hay sao? Tại sao các người phải giết chú Tấn của chúng tôi để cho cuộc đời mẹ con thằng Dũng từ đó ảm đạm, sa sút hẳn đi. Thím Tấn khóc hoài không dứt ...

Năm sau, gia đình tôi dời đi chổ khác. Tôi ít được gặp lại Thím Tấn, thằng Dũng và con Lan. Năm năm sau, tôi mới được về thăm ấp cũ, tôi mừng rỡ gặp lại thím Tấn và 2 đứa con. Bây giờ ngày nào thím cũng phải ra chợ bán tương chao nuôi con. Thằng Dũng vẫn còn nhớ tôi nhưng con Lan thì không nhận ra tôi nữa.

Sau nầy tôi có dịp tiếp xúc với nhiều binh chủng oai hùng khác của quân lực VNCH, nhưng lòng tôi vẫn còn nhớ về các chú nghĩa quân hiền lành mà tôi đã biết năm nào . Hơn phân nửa các chú đã nằm xuống để bảo vệ làng xóm, quê hương tôi . Số còn lại có người gẫy chân , có người cụt tay, sống đời tàn phế. Việt Cộng đã chà đạp lên Hiệp Định Hoà Bình Paris mà họ vừa ký kết năm 1973, cưỡng chiếm miền Nam vào năm 1975, đưa cả nước xuống 10 tầng địa ngục.

Thân tôi giờ xa xứ xa quê, đã hiểu được ý nghĩa sự hy sinh cao cả của các anh, các chú quân nhân quân lực miền Nam, thỉnh thoảng tôi nhớ lại các chú lính nghĩa quân tôi quen biết mà thấy lòng thương lắm . Cùng với bao nhiêu binh chủng khác của quân đội, các chú âm thầm lặng lẽ hy sinh, cho dân chúng trong ấp tôi được sống trong yên bình . Các chú đem xương máu ra bảo vệ nền tự do, dân chủ mới được thành hình trên miền Nam yêu dấu .

Các chú đã nằm xuống - bỏ lại con thơ, vợ dại - để ngăn cản bọn quỷ đỏ hung tàn trong công cuộc tiến chiếm miền Nam, áp đặt cả nước trong một chế độ độc tài, hung bạo, không lối thoát . Các chú đã đem sinh mạng, xương máu của mình, để ngăn cản bọn bán nước buôn dân đày đoạ cả dân tộc, và đưa đất nước Việt Nam đi ngược dòng tiến hoá cũa nhân loại . Các chú đã anh dũng hy sinh, ngăn cản bọn CSVN chiếm đoạt đất nước làm tài sản riêng tư cho đảng, rồi tự ý dâng hiến đất đai, hải đảo của tiền nhân cho quan thầy Trung Cộng .

Hỡi cô bác, hỡi anh chị ơi ! Nếu vị nào may mắn, có cuộc sống bình yên xin đừng quên các chú lính nghĩa quân đang sống đời tàn phế . Xin đừng quên các chú nghĩa quân đã lặng lẽ hy sinh để bảo vệ tự do, dân chủ cho dân tộc Việt Nạm Xin đừng quên vợ con họ, bị bỏ lại sau lưng với cuộc đời đau khổ.

Nguyễn Thanh Thủy

(Bài nầy được viết dựa vào những sự kiện có thật. Vì sự an toàn của một số người còn kẹt lại, tác giả tạm thời không đề cập đến những địa danh và tên người cần thiết trong bài nầy)

Femme Noire

Femme nue, femme noire

Vétue de ta couleur qui est vie, de ta forme qui est beauté

J’ai grandi à ton ombre ; la douceur de tes mains bandait mes yeux

Et voilà qu’au cœur de l’Eté et de Midi,

Je te découvre, Terre promise, du haut d’un haut col calciné

Et ta beauté me foudroie en plein cœur, comme l’éclair d’un aigle

Femme nue, femme obscure

Fruit mûr à la chair ferme, sombres extases du vin noir, bouche qui fais lyrique ma bouche

Savane aux horizons purs, savane qui frémis aux caresses ferventes du Vent d’Est

Tamtam sculpté, tamtam tendu qui gronde sous les doigts du vainqueur

Ta voix grave de contralto est le chant spirituel de l’Aimée

Femme noire, femme obscure

Huile que ne ride nul souffle, huile calme aux flancs de l’athlète, aux flancs des princes du Mali

Gazelle aux attaches célestes, les perles sont étoiles sur la nuit de ta peau.

Délices des jeux de l’Esprit, les reflets de l’or ronge ta peau qui se moire

A l’ombre de ta chevelure, s’éclaire mon angoisse aux soleils prochains de tes yeux.

Femme nue, femme noire

Je chante ta beauté qui passe, forme que je fixe dans l’Eternel

Avant que le destin jaloux ne te réduise en cendres pour nourrir les racines de la vie.

*

Black woman 

Naked woman, black woman 
Dressed in your color, which is life, in your shape,
   which is beauty! 

I have risen under your shadow; the gentleness of your hands shaded my eyes. 

And there, at the center of summer and noon, I discover you as promised land from the top of a raised, charred mountain pass 

And your beauty strikes me straight in the heart like the mouth which turns my mouth lyrical Savannah with pure horizons, savannah which shakes
   eagle's thunderbolt.

Naked woman, dark woman! 
Ripe fruit with firm skin, dark raptures of black wine, the fingers of the Winner 

Your deep contralto voice is the spiritual song of the
   under the impassioned caresses of the East Wind Sculpted tam-tam, taut tam-tam that grumbles under Beloved.
Naked woman, dark woman! 

Oil which no whisper can wrinkle, tranquil oil on the
   your skin that shimmers 
Under the shadow of your hair, my anguish brightens
   athlete's flanks, on the flanks of the princes of Mali Gazelle with celestial ties, the pearls are stars over the night of your skin 

Pleasures from mind games, glints from the red gold over roots of life. up under the suns warming your eyes.

Naked woman, black woman! 

I sing your beauty which passes by, shape which I fix on eternity 

Before envious destiny reduces you to ashes to feed the the roots of life.

Léopold Sédar Senghor 

Afolegends

*

Người con gái da đen

 Người con gái trần trụi, người con gái da đen

 Da của em là áo sắc màu cuộc sống, với dáng hình vẻ đẹp làm duyên!

 Anh lớn lên dưới bóng em Với đôi tay dịu dàng, em hay bịt mắt anh 

 Giữa mùa hè, khi mặt trời đúng vào giờ ngọ 

 Trên ngọn đồi cao nắng cháy, anh khám phá em, vùng đất hứa của anh 

 Em xinh đẹp, em như tiếng sét ái tình trúng trái tim anh 

 Như sức mạnh của đại bàng vỗ cánh 

 Người con gái trần trụi, người con gái da đen 

 Em là trái chín ngọt ngào, là làn da rắn chắc, là rượu vang say đắm 

 Đôi môi em tình tứ cùng môi anh ngây ngất 

 Em là thảo nguyên bao la đến chân trời trong sáng Thảo nguyên run rẩy nhờ cơn gió đông ve vuốt 

 Em là tiếng trống âm vang dưới bàn tay người chiến thắng 

 Tiếng em trầm và cao như lời hát tâm linh của Tình Ái 

 Người con gái trần trụi, người con gái da đen 

 Em là dầu thơm toả hương, dầu thơm dịu mát bên sườn vận động viên ngày xưa đó 

 Em là dầu thơm yêu thích luôn mang theo của hoàng tử xứ Mali 

 Em là linh dương với những bước nhảy diệu kỳ 

 Em là ánh sao như ngọc trai trên làn da đêm tối 

 Em là kết tinh của tinh thần, là phản chiếu ánh vàng lên làn da lấp lánh 

 Nỗi khổ tâm của anh được an ủi nhờ ánh sáng trong đôi mắt và mái tóc bồng bềnh. 

 Người con gái trần trụi, người con gái da đen 

 Anh ngợi ca vẻ đẹp của em, dáng hình đấng Vĩnh Cửu

 Đến một ngày, Định Mệnh ghen với em, hoá em thành tro bụi 

 Thân em dâng hiến nuôi rễ cây đời.

 @ PhanThanhDat/TD

 COLOR

Agra Gra

Bài Thơ này được viết bởi bởi 1 em bé châu Phi, được tuyên dương bởi Liên Hiệp Quốc là bài Thơ hay nhất năm 2005.

*

*

MÀU SẮC

Khi tôi mới sinh ra, tôi đen

Khi lớn lên, tôi cũng đen

Khi ra ngoài nắng, tôi đen

Khi sợ hãi, tôi đen

Khi đau ốm, tôi vẫn đen

Khi tôi chết tôi cũng còn đen.

Còn Bạn, các cậu bé da trắng,

Khi Ban mới sinh thì đỏ hỏn

Khi lớn lên, lại trắng bạch

Khi ra ngoài nắng, lại đỏ au

Khi lạnh, tái nhợt

Khi sợ, vàng úa

Khi đau, xanh xao

Khi chết, xám xịt.

Vậy mà Bạn gọi tôi, da màu.

Về bài thơ The Hill We Climb, Amanda Gorman 

đọc trong Lễ nhậm chức Tổng thống của Joe Biden, ngày 20 tháng Giêng. 

 

Theo thông lệ, lễ nhậm chức Tổng thống 4 năm một lần, thỉnh thoảng đều có mục đọc Thơ. Năm nay, đặc biệt dành cho nhà thơ trẻ Amanda Gorman 22 tuổi, chưa có bằng lái xe, hiện sống tại Los Angeles, California, đọc  bài  thơ The Hill We Climb, và đã gây nhiều ngạc nhiên, thích thú, phấn kích đối với người Mỹ và cộng đồng thế giới. 

Amanda Gorman vừa tốt nghiệp 4 năm Đại học Harvard, được bà mẹ, 1 cô giáo đơn thân là Joan Wicks, khuyến khích Cô viết từ khi còn nhỏ và năm 2017 đã nhận được giải thưởng cũng như được phong là nhà thơ trẻ nhất của quốc gia. 

Amanda Gorman có tập The One for Whom Food Is Not Enough,viết khi còn nhỏ(2015). Hiện có 2 tập thơ đang bán rất chạy nhất trên Amazon là The Hill We Climb và Change Sings:A Children Anthem(thơ thiếu nhi).

 Bước lên sân khấu trước Điện Capitol của nước Mỹ vào buổi sáng ngày 20 tháng Giêng lạnh giá tại lễ nhậm chức của tân Tổng thống Joe Biden và Phó tổng thống Kamala Harris, nhà thơ trẻ Hoa Kỳ Amanda Gorman với trang phục của Prada - chiếc băng đô sa tanh màu đỏ và chiếc áo khoác hai dây màu vàng đã nhanh chóng khiến Cô ấy trở thành một biểu tượng nghệ thuật - cô gái 22 tuổi , da đen mảnh mai, được công chúng Hoa Kỳ sau đó gọi là 'đa dạng và xinh đẹp' ẩn núp trong bài thơ The Hill We Climb đầy cảm hứng cô viết, mà chúng ta không thể không đọc lại sau đó.

Nguyên ủy bài Thơ bắt đầu khi Tiến sĩ Jill Biden, hiền thê của Joe Biden, yêu cầu Amanda Gorman gửi một bài thơ để đọc tại lễ nhậm chức vào tháng 12 năm 2020, đóng góp vào chủ đề chung của lễ nhậm chức là "Nước Mỹ đoàn kết". Ngày 30 tháng 12 năm 2020, Cô được thông báo đã được chọn lựa.

 Gorman viết từ từ trong mùa đại dịch Covid-19, từ ngày 1.1.2021 cho đến 5 ngày sau, khi chứng kiến cuộc bạo loạn xảy ra tại điện Capitol chiều ngày 06.1 với những xúc động mãnh liệt trào dâng, và viết xong bài Thơ ngay trong đêm đó. Gorman sử dụng một lượng lớn các ám chỉ, ẩn dụ(metaphors)và ngôn cách trấn an(reassuring aphorisms), cùng lấy 1 số ý tưởng trong nhạc kịch "History Has Its Eyes on You"  của Hamilton Lin-Manuel Miranda, diễn ở Broadway năm 2015 và được Hamilton tán thưởng.

Bài thơ dài gồm 723 chữ,17 khổ  được viết theo thể thơ tự do(free verse poetry) nhưng điều đó không có nghĩa là nó hoàn toàn không có vần điệu(rhyme) hay nhịp điệu(rhythm). Trên thực tế, bài thơ này được xác định bằng cách xử dụng nhiều vần điệu bởi nội dung và bối cảnh lịch sử của nó.Ví dụ: “shade” và “wade” ở khổ 1 cũng như “beast” và “peace” ở  khổ 1 câu cuối và đầu khổ 2, "we, see, be" ở khổ 17 cuối,  Ngoài ra còn có  bán vận như “trust” và “us” ở khổ thứ 10, cùng các chi tiết về điệp thanh(alliteration)phép đảo ngữ(anaphora)gối câu(enjambment)và ám chỉ(allusion)...Thêm nữa là tính đa nhịp (polyrhythmics) mạnh mẽ của bài Thơ cấu thành nó là một bài thơ có âm hưởng nhạc Rap(Rap poem). Cô còn xử dụng cả body language để diễn tả, điều đó có thể nghe nghe Cô đọc ở đây, rõ ràng và đĩnh đạc.

Amanda Gorman giải thích với báo New York Times rằng, tôi đã viết bài thơ, có tựa đề "The Hill We Climb", vào đêm ngay sau khi những kẻ bạo loạn  tràn vào điện Capitol “Trong bài thơ của tôi, tôi sẽ không phủ nhận những gì chúng ta đã thấy trong vài tuần qua và tôi dám khẳng định là vài năm qua. Nhưng điều tôi thực sự khao khát làm trong bài thơ là có thể dùng chữ của mình để hình dung một cách mà đất nước chúng ta vẫn có thể xích lại gần nhau và vẫn có thể hàn gắn, tôi nghĩ rằng nước Mỹ cần phải hòa giải”. Và đây chính là tinh thần nước Mỹ với God will, sự thật và công lý cùng đạo đức công dân, rạch ròi biết được khoảng cách giữa bóng râm(shade) và ánh sáng(bright), sợ hãi(fear) và hy vọng(hope), mà Cô viết trong bài Thơ và đã thụ hưởng được từ nền giáo dục Mỹ.

Thật vậy, Amanda Gorman tuy là một nhà thơ trẻ,
nhưng có tầm nhìn về tính triết lý chính trị, một tầm nhìn ngoạn mục về nền dân chủ là một khát vọng - một điều của tương lai, dân chủ luôn phải được tôi luyện và đương đầu thử thách đe dọa bởi các thế lực mâu thuẫn, từ đó  luôn bị trì hoãn, luôn nằm ngoài tầm với ngay cả trong các xã hội lấy dân chủ làm nguyên tắc điều hành việc nước. Những biến động trong vài năm vừa qua, không phải là một sự đổ vỡ mà là một sự thật tàn nhẫn bất ngờ của lịch sử. Nhưng may mắn thay, chính trị đã làm tròn nghĩa vụ của nó, dân chủ đã vực dậy, đất nước hồi sinh, chúng ta tái thiết, hòa giải, phục hồi trong niềm tin, can đảm và ý chí của chúng ta. Hãy đọc những gì Cô ấy viết, cùng suy gẫm những biến động thực tế vừa qua:

 ..."We've seen a force that would shatter our nation rather than share it, would destroy our country if it meant delaying democracy.

 

And this effort very nearly succeeded. But while democracy can be periodically delayed, it can never be permanently defeated.

In this truth, in this faith, we trust. For while we have our eyes on the future, history has its eyes on us."... 

Thụy Mân dịch:

 ..Chúng ta đã thấy một quyền lực có thể làm tan vỡ đất nước này,

thay vì chia sẻ nó.

Sẽ hủy diệt mảnh đất này khi nền dân chủ bị tổn thương.

Và nỗ lực này gần như đã thành công.

Nhưng trong khi nền dân chủ bị trì trệ tạm thời,

nó sẽ không bao giờ có thể bị đánh bại vĩnh viễn.

Sự thật này, đức tin này, ta tin vào,

và khi ta mong ngóng đến tương lai, thì lịch sử vẫn dõi theo từng bước. 

Thi ca, về mặt chuyên môn, lý thuyết thi trung hữu nhạc, họa chưa đủ. Ở đây, còn bao gồm cả hoạt cảnh sân khấu sinh động(slam and performance poetry), như một nhạc kịch thuở dựng nước,mang nét lịch sử và anh hùng ca, được nhắc nhở ở gần cuối bài Thơ, ở khổ 14 và 15..:" So let us leave behind a country ...will emerge battered and beautiful."...là hoài vọng nối kết, viễn kiến trải dài mọi ngóc ngách theo địa lý nước Mỹ, từ thế hệ trước qua thế sau, của nước Mỹ xưa và nay, trong niềm tin cậy đằm thắm, bao la và vững chắc.

 Báo chí cùng các nhân vật quan trọng tại Mỹ đã nhận xét hình ảnh Amanda Gorman, một cô gái da đen nhỏ bé ít ai biết đến trước đó, hôm đó như là ngôi sao đột phá, khoảnh khắc tỏa sáng so với các ngôi sao nổi tiếng Lady Gaga, Jennifer Lopez và Garth Brooks ... Amanda Gorman, làm cử tọa phải há hốc miệng như tờ Los Angeles Times, hay đã “phỗng tay trên” chiếm đoạt tinh thần buổi lễ, như 1 tờ báo khác đã viết. 

 Bài Thơ đọc đúng lúc, hợp thời, đúng nơi, đúng chỗ , với những từ ngữ thích hợp nhất, xuất phát từ tinh thần của Abraham Lincoln và Martin Luther King Jr. Đó là một bài thơ có nhịp độ, được đánh giá rất cao không những cho dịp đặc biệt này, mà nó sẽ còn tồn tại lâu dài, vượt thời gian và không gian sau đó. Và  Gorman đã xuất hiện và đọc Thơ như thế, trong tình thế như tiêu đề bài thơ The Hill We Climb là, ngọn đồi ám chỉ Capitol Hill(trụ sở Quốc Hội), chúng ta leo là chúng ta thực thi dân chủ. Nhập đề là câu hỏi When day comes, we ask ourselves ...và kết thúc bài thơ là câu trả lời The new dawn blooms as we free it for there is always light if...thật rõ ràng, chắc chắn và đáng tin cậy.

 Trên Twitter, Dre Joanne Liu, cựu lãnh đạo tổ chức Y Sĩ Không Biên Giới, cho rằng bài thơ được đọc trong 5' 43 phút nhưng là truyền cảm nhất trong thời gian dài của buổi lễ. Cựu Đệ nhất phu nhân Michelle Obama viết rằng “lời Thơ mạnh mẽ và sâu sắc nhắc nhở chúng ta về sức mạnh mà mỗi chúng ta nắm giữ trong việc duy trì nền dân chủ. Hãy tiếp tục tỏa sáng, Amanda! Tôi nóng lòng muốn xem Em làm gì tiếp theo” 

Cùng hoàn cảnh như Biden, Gorman đã phải vật lộn với trở ngại về phát âm(nói lắp)trong suốt thời thơ ấu, điều đó khiến thơ ca trở thành cứu cánh của Cô. Theo Cô, chữ nghĩa dồn trong Thơ thay cho tiếng nói, lặng lẽ chất chứa, quảng tải linh hồn thi nhân đến tha nhân, và chuyện đời đâu cũng thế, như chuyện Tái Ông Mất Ngựa ở phương Đông.

 Cũng giống như ông Biden, Gorman có mục tiêu dài hạn là tranh cử Tổng thống năm 2036. 

Tự ngàn xưa, hơn 4.000 năm trước, thi ca vốn đã là nguồn giải trí thiêng liêng và đầu tiên của con người, tận cho đến nay, với sứ mệnh đó, phác thảo bối cảnh xã hội, chuyển tải và gửi gắm thông điệp đến tương lai, như là tình yêu, niềm tin và hy vọng trong ánh mắt và nụ cười nhân thế.

 Amanda Gorman nói,không thể làm ngơ trước tiến trình dân chủ bất ổn, trì trệ tạo nên những vết nứt thực sự cần được lấp đầy, hố sâu phải được dứt khoát san phẳng và, nước Mỹ phải một lòng thực sự đoàn kết, để hy vọng được điều đó "we, see, be" và đó là nguồn suối tươi mát chảy dài bất tận, chất chứa trong bài thơ Ngọn Đồi Ta Leo của cô và nguồn cảm hứng thụ hưởng bất tận cho tất cả chúng ta, những người yêu Thơ và yêu chuộng tự do, dân chủ trên hành tinh này.

(Bài Thơ này, được dịch qua 11 bản Việt ngữ, tất cả đều hay).

Bài đọc thêm : 

The Hill We Climb

Hoang Dung

Viết theo các tài liệu trên internet, dẫn giải trong các insert links (italic words).